Archive for the ‘Nadaj kolor swojej diecie’ Category

Zioła i przyprawy

  • Zioła i przyprawy, które możesz hodować lub zbierać

Tak jak rzeżucha może dostarczyć ważne związki chemiczne w diecie, istnieje wiele innych hodowanych w domu ziół, takich jak estragon, oregano, szczypiorek, koperek, mięta, tymianek, pietruszka, rozmaryn i szałwia, które zapewniają wyjątkowe urozmaicenie – nie tylko w sen­sie smaku, ale przez wprowadzenie niezwykle korzystnych związków chemicznych do diety. Ziół można używać zamiast soli dla wzmocnie­nia smaku wielu potraw. Gotowanie z użyciem małych ilości tłuszczu często wymaga zastosowania większej ilości przypraw, by podkreślić smak produktów: zioła mogą sprostać takim potrzebom bez dodawania kalorii. Możesz kupić mieszankę ziół suszonych lub uprawiać i zbierać własne, świeże zioła.

  • Własna hodowla ziół

Zwykle zioła najlepiej rosną w miejscach nasłonecznionych na do­brej glebie. Większość ziół źle znosi niskie temperatury i w wielu częściach kraju muszą być hodowane w domu. Ogrody powinno się obsadzać wiosną i często pielić. W domach należy stosować doniczki wystarczająco duże, by zapewnić wzrost korzeni i odpowiedni drenaż. Ustaw je w miejscu słonecznym, np. na parapecie kuchennym, i często podlewaj.

Większość ziół (zwłaszcza szczypiorek, miętę i estragon) można rozmnażać przez podział lub cięcie. Zbierając zioła, po prostu odetnij listki lub łodyżki nożyczkami gdzieś na górze lub na środku rośliny. Opłucz pod zimną wodą i osusz papierowym ręcznikiem.

Persymona i Rzeżucha

  • Persymona (kaki, hurma, śliwodaktyl, hebanowiec)

Orientalne persymony, owoce ważne i często uprawiane w Japonii i Chinach, gdzie znane są jako kaki, zostały sprowadzone do Francji i innych krajów śródziemnomorskich w XIX wieku i były tu w pewnym zakresie hodowane. Do Stanów Zjednoczonych sprowadzone zosta­ły nieco później, dziś na niewielką skalę są uprawiane na sprzedaż w Kalifornii, a w stanach nad Zatoką, głównie w domowych ogród­kach. W Kalifornii sprzedawane są dwa główne typy persymon: płaski, kruchy Fuyu oraz Hachiya w kształcie żołędzia. Istnieją jednak setki odmian, a w kulturze japońskiej hurma odgrywa taką samą rolę jak u nas jabłko. Okazała kolekcja drzew hebanowca została wycięta na UCLA w roku 1960, ustępując miejsca Centrum Medycznemu, w któ­rym pracuję. W latach dwudziestych XX wieku hodowcy z Kalifornii oferowali do sprzedaży wiele rzadkich odmian persymon.

Owoc o średnicy 5 do 8 cm lub więcej, w kolorze żółtym do czer­wonego, wyglądem nieco przypomina pomidora. Odmiana Hachiya, wiodąca w eksporcie na rynki Wschodniego Wybrzeża, bywa gorzka, póki nie zmięknie, dojrzewając. Odmiana Fuyu jest bardziej słodka i świetnie nadaje się na przekąskę, a jej rozwój jest mocno ożywiony od czasu imigracji z Azji w latach siedemdziesiątych i osiemdziesiątych ubiegłego wieku. Rodzime amerykańskie śliwodaktyle rosną na północ od stanów leżących nad Zatoką do środkowej Pensylwanii i Illinois. Owoc ma do 5 cm średnicy, zwykle jest raczej spłaszczony i ma kolor od ciemnoczerwonego do kasztanowego. Większość owoców zawiera kilka dużych, płaskich nasion. Amerykańskie owoce, gdy są miękkie, uważane są za smaczniejsze niż gatunki orientalne, a pokaźna ilość zbierana jest z dziko rosnących drzew. Kilku lepszym odmianom nada­no nazwy, rozmnożono i uprawia się je na sprzedaż.

Śliwodaktyle jada się świeże jako deser owocowy, często z cukrem lub likierem, lub duszone albo przerobione na dżem. Należą one do grupy pomarańczowej ze względu na zawartość karotenu, są również dobrym źródłem witaminy C.

  • Rzeżucha

Rzeżucha pochodzi z tej samej rodziny co gorczyca i jest najbardziej znana z tego, że dodaje się ją do kanapek zjadanych przez gospody­nie domowe do popołudniowej herbatki. Pochodzi z Bliskiego Wscho­du. W starożytnej Grecji i Persji dowództwo nakazywało żołnierzom jeść rzeżuchę, by utrzymywali dobry stan zdrowia.

Do XVII wieku zupa z rzeżuchy zdobyła sobie szczególnie dobrą sławę w Anglii. Nicholas Culpeper w opracowaniu Complete Herbal pisze, iż zupa z rzeżuchy była dobrym, stosowanym wiosną, środkiem oczyszczającym krew i pomagała na bóle głowy. Rzeżucha jest używa­na do dekoracji i sałatek. Powinna być przechowywana w lodówce z łodyżkami zanurzonymi w wodzie, a listkami luźno okrytymi pla­stikową torebką. Większość ludzi z Zachodu zjada rzeżuchę na surowo. Na Wschodzie jest blanszowana, osuszana, następnie siekana i skrapia- na lekkim sosem z oleju sezamowego. Chińczycy często podsmażają ją z odrobiną soli, cukru i wina lub dodają do zup. Rzeżucha zawiera izotiocyjaniany, związki fitochemiczne, które dominują w grupie zie­lonej, zatem w Kodzie Kolorów wpisana jest do tej grupy.

Owoce kiwi i Papaja

  • Owoce kiwi od Chin po Kalifornię i Nową Zelandię


Historia kiwi zaczęła się w chińskiej dolinie Chang Kiang. Nazywane yang tao były uważane za przysmak przez wielkich chanów, którzy zachwycali się cudownym smakiem owoców i ich szmaragdowozielo­nym kolorem. Informacje o tym owocu rozeszły się do innych krajów w drugiej połowie XIX wieku. Pewien kolekcjoner z brytyjskiego Królewskiego Towarzystwa Ogrodniczego wysłał próbki do domu w roku 1847, a w roku 1900 kolejna osoba przesłała do Anglii nasiona. W roku 1904 rośliny zostały pierwszy raz wyeksportowane z Chin do Stanów Zjednoczonych, w 1906 zaś przewieziono nasiona do Nowej Zelan­dii. Dziś kiwi są dostępne na całym świecie, a hodowane są w Nowej Zelandii, Stanach Zjednoczonych, we Włoszech, w Japonii, Francji, Grecji, Hiszpanii, Australii i Chile.

Ponieważ w Kalifornii kiwi zbiera się późną jesienią, klienci w Sta­nach Zjednoczonych i Kanadzie mają dostęp do świeżych owoców podczas miesięcy zimowych, nietypowej pory jak na świeże krajo­we owoce. Przy właściwym przechowywaniu i transporcie kalifornij­skie kiwi mogą przetrwać do 8 miesięcy, od października do maja. W Nowej Zelandii sezon trwa od maja do października. Połączenie tych dwóch sezonów zbiorów pozwala konsumentom cieszyć się owocami przez cały rok. Kiwi znajduje się w grupie zielonożółtej, ma słodki smak zbliżony do smaku zmieszanych truskawek, bananów i papai.

  • Papaja

Choć jej pochodzenie jest raczej niejasne, papaja to tzw. melon właś­ciwy carica papaya. Dziś jest uprawiana w całym obszarze tropikal­nym. Owoc papai jest delikatnie słodki i ma miły, ostry, piżmowy za­pach, który w pewnych odmianach i obszarach klimatycznych jest bardziej wyrazisty. W wielu krajach jest to popularny owoc podawa­ny na śniadanie, używany również do sałatek, ciast, sorbetów, soków i cukierków. Niedojrzałe owoce można gotować, podobnie jak dy­nie. Znajduje się w nich mleczny sok zawierający enzym trawien­ny białek zwany papainą, który swym działaniem podczas trawienia bardzo przypomina zwierzęcy enzym pepsynę. Sok ten jest wykorzy­stywany do przygotowania różnych leków przeciwko niestrawności i do produkcji substancji zmiękczających mięso. Bardzo soczysty miąższ papai jest ciemnożółty lub pomarańczowy do łososiowego. Na ścianach znajdującej się w środku komory znajdują się setki ku­listych, pomarszczonych, czarnych nasion wielkości groszku. Związ­ki fitoodżywcze i kolor papai kwalifikują ją do grupy pomarańczo­wej.

Mango i Marakuja

  • Mango

Mango wywodzi się z Azji Południowo-Wschodniej, gdzie było upra­wiane przez ponad 4000 lat. Gaje mango rozprzestrzeniły się do wie­lu części podzwrotnikowego i tropikalnego świata. Drzewa man­go osiągają do 18 m wysokości. W Indiach odgrywają rolę religijną, będąc symbolem miłości. Liście mango wiesza się przed frontowy­mi drzwiami hinduskich domów i na weselach, by zapewnić młodej parze błogosławieństwo i liczne potomstwo. Większość sprzedawa­nych w Stanach Zjednoczonych owoców mango jest importowana z Meksyku, Haiti, Karaibów i Ameryki Południowej. Na całym świecie istnieje ponad 1000 odmian mango. Zawierają one enzym trawienny o właściwościach zbliżonych do papainy znajdującej się w papai, któ­ry w połączeniu z ich naturalnym błonnikiem wspomaga trawienie. Porcja 100 g mango zawiera prawie 4000 j.m. beta-karotenu, co spra­wia, że owoc ten zalicza się do pomarańczowej grupy Kodu Kolorów.

  • Marakuja (passiflora, męczennica jadalna)

Purpurowa marakuja wywodzi się z obszarów Ameryki podzwrotniko­wej od południowej Brazylii, przez Paragwaj, do północnej Argentyny. Pochodzenie formy żółtej nie jest znane, być może jej ojczyzną jest do­rzecze Amazonki w Brazylii lub jest jakąś krzyżówką. W Australii owo­ce marakui purpurowej rozwijały się bujnie i częściowo były hodowane na przybrzeżnych obszarach Queensland do roku 1900. Przywiezione z Australii nasiona purpurowej marakui pierwszy raz zostały posiane na Hawajach w roku 1880, a w przydomowych ogrodach popularne stały się pnącza. Niemal okrągły lub nieco owalny owoc ma średnicę od 3,5 do 7,5 cm, twardą, gładką łupinkę o woskowej powierzchni i odcień od ciemnopurpurowego ze słabymi, drobnymi, białymi plamkami, do jasnożółtego lub koloru dyni. Wewnątrz znajduje się komora mniej lub bardziej wypełniona masą aromatycznych błoniastych woreczków o podwójnych ścianach wypełnionych gęstym pomarańczowym so­kiem oraz aż 250 małych, twardych, ciemnobrązowych lub czarnych nasion. Jej wyjątkowy smak jest pociągający – piżmowy, podobny do guajawy i słodko-cierpki do cierpkiego. Odmiana żółta ma zwy­kle większe owoce niż purpurowa, ale miąższ purpurowej jest mniej kwaśny, ma bogatszy smak i aromat i większą zawartość soku (35-38 procent). Wyhodowano liczne krzyżówki żółtej i purpurowej marakui, często osiągając zmiany koloru i innych cech pośrednich pomiędzy obydwiema formami. Purpurową marakuję zaliczamy do naszej purpurowoczerwonej grupy, odmianę żółtą zaś do żółtozielonej.

Kumkwaty i Liczi chińskie

  • Kumkwaty

Kumkwaty pochodzą ze wschodniej Azji, ale są uprawiane na całym obszarze podzwrotnikowym, wliczając południową Kalifornię i Flo­rydę. Rosną na drzewach wysokości 2,5 do 3,5 metra. Jasny, poma­rańczowożółty owoc jest kulisty lub owalny, ma około 2,5 cm średnicy, lekko kwaskowy, soczysty miąższ oraz słodką, jadalną, gładką skórkę. Kumkwaty jada się surowe lub konserwowe, można też je przetwarzać na dżemy i galaretki. W Chinach często są kandyzowane. Gałęzie drzew kumkwatu używane są jako dekoracje bożonarodzeniowe w niektórych częściach Stanów Zjednoczonych i innych rejonach świata.

Kumkwat owalny, nagami, jest najbardziej popularną odmianą. Pochodzi z południowych Chin i rodzi żółte owoce o średnicy około 2,5 cm. Kumkwat okrągły, marumi, pochodzi z Japonii i ma owoce po­dobne do pomarańczy średnicy 2,5 cm. Jajowaty kumkwat meiwa, ze słodkim miąższem i łupinką, jest krzyżówką powszechnie uprawianą w Chinach. W Stanach Zjednoczonych hoduje się krzyżówki z limon- ką, pomarańczą mandarynkową i innymi owocami cytrusowymi. Kum­kwaty należą do grupy pomarańczowożółtej.

  • Liczi chińskie (śliwa chińska)

Śliwa chińska pochodzi z prowincji Guangdong i Fujian w południo­wych Chinach, a ja odkryłem ją w chińskiej restauracji pod postacią dese­ru: połączenie śliwki z cząstkami pomarańczy i tangerynki. Owoc wyglą­da jak wielka biała perła i ma wspaniały, słodki smak. W środku znajduje się duża brązowa, niejadalna pestka. Uprawia się je w Azji Południowo-Wschodniej, na Hawajach, Florydzie i w Kalifornii. Owoc jest pokryty skórzastą łupinką w kolorze od różowego do truskawkowoczerwonego, o szorstkiej fakturze, więc owoc należy do czerwonopurpurowych.

Guajawa i Karambola

  • Gruszla właściwa, guajawa

Popularna guajawa ma owoce z żółtą skórką i białym, żółtym lub różo­wym miąższem. Owoce te mają kształt okrągły do gruszkowatego i do 8 cm średnicy. W środku zawiera wiele małych, twardych nasion i ma słodki piżmowy zapach. Gruszle jada się świeże, ale są również konser­wowane i przetwarzane na dżemy i galaretki. Świeże guajawy są bogate w związki fitoodżywcze i należą do grupy pomarańczowożółtej.

 

  • Karambola, gwiaździsty owoc

 

Handlarze portugalscy sprowadzili ten owoc o wyjątkowym kształcie do Afryki i Ameryki Południowej z Indii. Żółty owoc po przekrojeniu w poprzek ma kształt pięcioramiennej gwiazdy. Karambola po portugalsku znaczy „przystawka”. W Malezji prowadzi się hodowlę gwiaź­dzistych owoców na szeroką skalę. Stany Zjednocznone importują po­nad 48 000 ton owoców produkowanych w Malezji i ponad 11 000 ton z innych miejsc. Owoc ten pojawia się jako specjalność działów z produktami rolnymi w sklepach warzywnych w niektórych rejo­nach Stanów Zjednoczonych. Owoce gwiaździste należą do grupy żółtopomarańczowe j.

Granat: owoc ze Starego Testamentu

Granat pochodzi z rejonów od Iranu do Himalajów w północnych In­diach, a już w czasach starożytnych został zaszczepiony i zaadaptował się w całym obszarze Morza Śródziemnego. Z uwagi na jego grubą łupinę nie był często krzyżowaną odmianą i sądzi się, że pozostał względnie nie zmieniony od czasów biblijnych. Jest uprawiany po­wszechnie w Indiach i w suchych rejonach południowo-wschodniej Azji, na Malajach, w Indiach Wschodnich i w tropikalnej Afryce. Drze­wo zostało sprowadzone do Kalifornii przez osadników hiszpańskich w roku 1769. W Stanach Zjednoczonych hoduje się je głównie w su­chych rejonach Kalifornii i Arizony dla smacznych owoców.

Owoce można jeść od razu, robiąc kilka głębokich, pionowych na­cięć i rozłamując na części. Kiście nasion wypełnionych sokiem wy­ciąga się i zjada. Z nasion tych można stworzyć atrakcyjne przybranie, posypując nimi różne potrawy.

Granaty są najczęściej spożywane w postaci soku, który uzyskuje się na kilka sposobów. Nasiona po wydobyciu można przecisnąć przez praskę lub wycisnąć sok z połówek owoców na zwykłej wyciskarce do owoców. Można też zastosować inny sposób. Najpierw należy lekko podgrzać owoc i chwilę toczyć go w dłoniach, by zmiękczyć środek. Następnie przecina się koniec z łodyżką i trzymając owoc nad szklanką tak, by sok mógł wypływać, od czasu do czasu ściska się go, aby zebrać cały sok. Soku można używać na różne sposoby: jako napój; do przyrządzania galaretek, sorbetów lub do gorących i zimnych sosów; do nadania smaku ciastom, pieczonym jabłkom, itd. Syrop z granatów jest sprzedawany pod nazwą grenadina. Z soku można również robić wino. W Kodzie Kolorów granat pasuje do grupy czerwonopurpurowej.

Figi – słodycz dla podniebienia starożytnych

Wyobraź sobie świat, zanim w XVII wieku dostępny stał się cukier ra­finowany, a w wieku XIX batoniki. Słodkie owoce były bardzo cennym źródłem energii. Choć to figowy listek zapewnił okrycie dla intymnych części ciała Adama i Ewy w rajskim ogrodzie, to właśnie owoc figi był wysoko ceniony przez długi czas.

W rzeczywistości, dzięki zawartości węglowodanów i potasu, praw­dopodobnie służyły jako ekwiwalent napoju dla sportowców podczas Igrzysk Olimpijskich w starożytnej Grecji. Figi były stosowane jako żyw­ność na czas treningu przez pierwszych greckich sportowców, co było wy­razem uznania. Greccy lekarze twierdzili, że figi mają potężne właściwo­ści regeneracji sił. Nie posuwałbym się tak daleko, ale jako wzmocnienie smaku i naturalny słodzik figi są cennym dodatkiem do diety.

Suszone figi można stosować jako sycące przekąski oraz słodkie i pełne smaku dodatki do przepisów. Mówi się, że figi były ulubiony­mi owocami Kleopatry. Wąż, który zakończył jej życie, był przyniesiony właśnie w koszyku fig. Gęsty, słodki miąższ połączony z ich wyjątkowymi kruchymi nasionami, pasuje do wypieków, do mięs, drobiu, ryb, warzyw i innych owoców. Figi mogą służyć jako słodzik w różnych mieszankach i są naturalną formą dodatkowego słodu. W pojęciu Kodu Kolorów figi są w grupie czerwonopurpurowej, gdyż często mają czerwonawy kolor miąższu.

Awokado

Awokado są najbardziej znane Amerykanom, jako kluczowy składnik guacamolena Super Bowl Sunday, ale należą do owoców o wy­jątkowych właściwościach. Swój zielony kolor zawdzięczają temu, że mają więcej luteiny niż jakiekolwiek inne owoce, a zawierają także glutation i fitosterol, które hamują wchłanianie cholesterolu. Zawierają także tłuszcze jednonienasycone podobne do oliwy i zapewniają wzmocnienie smaku innych owoców i warzyw. Awokado jest również stosowane jako zamiennik dla innych produktów do smarowania, ta­kich jak majonez czy margaryna, a awokado pokrojone w kostkę można dodać do sałatki zamiast sosu. Starożytne ludy Ameryki Środkowej i Południowej znały awokado jako „owoc jądro” i uważały za afrody­zjak. Jednakże nie ma żadnych dowodów na to, że ten smaczny owoc ma tak duży wpływ na ludzkie zachowanie.

Awokado dają obfite zbiory w Kalifornii, na Florydzie, w Nowej Ze­landii i Ameryce Południowej. Kalifornia, w której awokado są nie­zwykle popularne, produkuje rocznie ogromne ich ilości. Najbardziej popularną odmianą jest awokado Hass. Komercyjne plantacje prowa­dzone są też w Izraelu i Hiszpanii. Próbując różnych odmian awokado, zauważysz, że różnią się zawartością tłuszczu i wody, a także smakiem. Im większa zawartość tłuszczu w danej odmianie, tym lepszy smak i struktura miąższu. Awokado znalazło się już w grupie żółtozielonej, ale tak czy inaczej jest to niezwykły owoc.

Spróbuj kilku nowych owoców i warzyw

Wiele warzyw i owoców jest uprawianych w umiarkowanym klima­cie i być może musisz pójść do specjalistycznego sklepu, by je kupić. W Kalifornii rośnie 250 różnych warzyw i owoców, co stanowi 50 pro­cent warzyw i owoców rozprowadzanych w całym kraju. Inne stany i kraje wymienione dalej również hodują te warzywa i owoce i są one coraz częściej dostępne przez cały rok, dzięki temu, że na północ i południe od równika panują przeciwne pory roku, więc pewnie znaj­dziesz je łatwo w swoim miejscu zamieszkania. Jeśli w twojej okolicy jest sklep azjatycki lub hiszpański, sprawdź dział produktów rolnych, a znajdziesz wiele mniej popularnych owoców i warzyw. Mrożone wa­rzywa i owoce oraz te w puszkach bez dodatku cukru to inny sposób na ich skosztowanie, bez względu na to, gdzie mieszkasz.